Pandemya at epidemya, ano ang pagkakaiba?

Marahil isa kayo sa mga nalilito kung ano ang pandemya at epidemya. Ang mga bagay na ito ay may kinalaman sa estado at pagkalat ng sakit.

Maaaring gamitin ng mga epidemiologist ang terminong “outbreak” o pagsiklab kung ang sakit ay nakaaapekto lamang sa isang maliit, nakahiwalay na lugar. Maaari nilang gamitin ang terminong “epidemya” kapag ito ay aktibong kumakalat.

Kapag ang isang epidemya (epidemic) ay kapansin-pansing kumalat sa isang malaking heyograpikong lugar, ito ay kilala bilang isang pandemya (pandemic).

Bilang halimbawa, ang COVID-19 na isang nakahahawang sakit na noong una ay nangyari lamang sa China ay tinatawag na epidemya. Nang kumalat ito sa mundo ay tinawag na itong pandemya.

Isang halimbawa pa, mula 2014 hanggang 2016, ang Ebola ay nakita bilang isang epidemya dahil mabilis itong kumalat sa ilang bahagi ng West Africa ngunit nanatiling nakapaloob sa rehiyong iyon.

Ano naman ang endemic?

Ang salitang “endemic” ay tumutukoy sa patuloy na pagkakaroon ng isang sakit sa isang heyograpikong populasyon ngunit medyo mababa ang rate ng pagdami.

Ang halimbawa nito ay ang bulutong na itinuturing na endemic sa Amerika dahil nakaaapekto ito sa mga batang mag-aaral na nasa antas na nahuhulaan (predictable).