Heat stroke: Delikado, puwedeng makamatay

Tayo ay pinapawisan bilang isang natural na mekanismo para mapalamig ang katawan. Ang katawan ay maaaring magkaroon ng problema kung ikaw ay labis na nagtatrabaho o nasa sa mainit na panahon o isang mainit na kapaligiran.

Heat-related illness ang heat stroke na delikado. Hindi ito simpleng kondisyon na naiinitan ka lamang at pinapawisan. Ito ang kondisyon kung saan ang pasyente ay hindi makontrol ang temperatura sa loob ng kanyang katawan.

Karaniwang nararanasan ang heat stroke tuwing tag-init dahil sa maalinsangan at iba ang init na ibinibigay ng araw. Malaking bagay din na malaman ang heat index sa iyong lugar o sa ibang lugar na maaaring makaapekto sa iyo o sa ibang tao.

Ano ang heat index?

Pamilyar kayo sa heat index na sinasabi sa mga balita tungkol sa klima? Upang masuri kung gaano kainit ang pakiramdam sa iyo at sa iyong katawan, isinasaalang-alang ng heat index ang humidity bilang karagdagan sa temperatura ng kapaligiran. Kung mataas ang humidity, maaaring hindi agad maubos ang iyong pawis at mas mahirap kang magpalamig. Dapat kang maging concern sa pag-iwas kung ang heat index ay mas mataas sa 91°F (32.8°C). Nasa dulong ibaba ang isang halimbawa ng heat index na inilabas ng DOST-PAGASA (Department of Science and Technology – Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Service Administration) na naitala Marso 25, 2023 (Maximum Heat Index, Actual – observed).

Ano naman ang humidity?

Ang dami ng water vapor (singaw ng tubig) sa hangin ay kilala bilang humidity (halumigmig). Ang humidity ay magiging mataas kung mayroong maraming water vapor sa kapaligiran. Mas basa ang pakiramdam sa labas habang tumataas ang humidity. Ang relative humidity ay ang terminong karaniwang ginagamit upang ilarawan ang humidity sa mga ulat ng panahon.

Mga senyales na heat stroke na ang nararanasan:

– Hindi maipaliwanag na pagkalito, nabagong pag-iisip, bulol magsalita

– Matinding pananakit ng ulo na biglaan

– Pagduduwal o pagsusuka

– Napakataas na temperatura ng katawan (40°C o mas mataas pa)

– Kawalan ng malay o coma

– Kombulsyon

– Mabilis na tibok ng puso o mabilis na paghinga

– Mabilis, malakas na pulso

– Kinakapos sa paghinga

– Biglaang nilalamig at nanginginig habang pinapawisan

– Mainit, tuyong balat kapag hinawakan o labis na pagpapawis

– Pamumula ng balat (mas mainit ang katawan, mas namumula ang balat)

– Nabawasan ang pag-ihi at/o dugo sa ihi o dumi

– Seizures – isang biglaang pagbabago sa pag-uugali o kamalayan na dulot ng isang pagbabago sa elektrikal na aktibidad ng utak. Ang mga electric spike ng enerhiya ay maaaring magkaroon ng epekto sa kamalayan, pandamdam, at paggalaw. Tumitirik ang mga mata ng pasyente at nawawalan ng kontrol sa kanyang katawan kapag nararanasan ang seizure, na tinatawag ding panginginig.

Sino ang pinakatinatamaan ng heat stroke?

– Mga sanggol o bata

– Mga may edad 65 pataas

– Matataba

– Mga nag-eehersisyo nang sobra-sobra

– Mga taong physically ill, lalo na ang mga may altapresyon o sakit sa puso

– Mga taong may medication dahil sa depression, insomnia o mahina ang sirkulasyon

Mga paraan para maiwasan ang heat stroke

Ang heat stroke ay nangangailangan ng agarang medikal na atensyon. Ngunit may mga paraan para hindi ito maranasan.

Ang heat stroke ay predictable at preventable. Kailangang maging maagap bago tuluyang makaranas ng heat stroke o bago mauwi sa emergency na sitwasyon. Gawin ang mga sumusunod:

– Uminom nang regular o mas maraming tubig kapag tag-init o nasa mainit na lugar lalo na kung nagtatrabaho o nag-eehersisyo

– Umiwas sa direktang sikat ng araw lalo na sa pagitan ng ika-10:00 ng umaga at ika-3:00 ng hapon

– Iwasang maiwan ang mga sanggol, bata, seniors o mga may sakit sa lugar na kulong o mainit nang walang kasamang iba

– Maligo o mag-shower kapag nakararamdam ng hindi normal na init

– Iwasang uminom ng alak, kape o caffeinated drinks gaya ng tsaa, soft drinks dahil nagpapataas ito ng dehydration

– Magsuot lamang ng magagaang na damit. Magsuot ng sumblero o gumamit ng payong kapag lalabas sa arawan

Ang ilan sa mga pagkakaiba ng heat exhaustion at heat stroke

Heat stroke, heat exhaustion, at heat stress magkakaparehas?

Ang ilang mga kondisyon kung saan ang katawan ay nasa ilalim ng stress mula sa overheating ay tinutukoy bilang “heat stress.” Ang mga karamdamang nauugnay sa init ay kinabibilangan ng heat exhaustion, heat rash, heat stroke, at heat cramps.

Ang heat exhaustion ay nangyayari kapag ang katawan ay nawalan ng labis na asin at tubig, kadalasan sa pamamagitan ng pagpapawis.

Ang pagpapawis ay isa sa mga sintomas na nagpapakilala sa pagkakaiba ng heat exhaustion sa heatstroke; ang mga taong may heat exhaustion ay nagpapakita ng pagtaas ng pagpapawis, habang ang mga may heatstroke ay nagpapakita ng pagbaba ng pagpapawis o kawalan ng pawis.

Mas delikado ang heat stroke kumpara sa heat exhaustion

Mga senyales ng heat exhaustion

– Pagkabalisa o pagkalito

– Pagduduwal

– Pananakit ng ulo

– Sobrang pagkauhaw

– Malamig at malambot na balat

– Maputlang balat

– Pagkahilo

– Pagkahimatay

– Pananakit ng kalamnan o pulikat

– Mabagal na tibok ng puso

– Mabilis, mabagal na pulso

– Panghihina at pagkapagod

Ano ang dapat gawin sa nakararanas ng heat stroke at heat exhaustion?

Kapag nakararanas ang pasyente at nagpapakita ng mga senyales ng heat stroke at heat exhaustion, siguraduhing dalhin sila sa isang may lilim na lugar at lapatan ng cold compress ang kanilang ulo, dibdib, leeg, kilikili, singit at/o likod. Maaari ring kumuha ng basang face towel at ipunas sa mukha at katawan ng pasyente.

Makatutulong na tanggalin ang sobrang damit at paypayan ang pasyente. Iwasang mawalan siya ng hangin.

Para sa may heat exhaustion na nakararamdam muna ng panghihina, maaaring mag-shower gamit ang hindi mainit na tubig.

Bigyan ng maiinom na hindi malamig gaya ng tubig at energy o sports drink na may electrolytes o iba pang nonalcoholic beverage na walang caffeine.

Tandaan na iwasan ang pagbibigay ng malamig na tubig o may yelo na inumin. Ang pag-inom ng malamig ay nagdudulot ng paghihigpit sa capillaries, sanhi ng stomach cramps at magpapababa sa absorption. Ang biglaang pagdaloy ng lamig sa katawan ay maaaring magdulot ng mas maraming pinsala.

Maaaring magbigay ng cardiopulmonary resuscitation (CPR) kapag ang pasyente ay walang malay at hindi nagpapakita ng sirkulasyon gaya ng paghinga, pagubo o paggalaw.

Kailan matatawag na emergency o dapat nang dalhin sa ospital ang nakararanas ng heat stroke at heat exhaustion?

– Kapag ang temperatura ng katawan ay umabot na sa 40°C

– Kapag nakararanas na ng seizure

– Hirap nang huminga

– Mabilis ang pagtibok ng puso

– Sobrang pagduduwal o pagsusuka

– Kawalan ng malay

– Nalilito o naguguluhan

– Hindi pinapawisan kahit na init na init na ang katawan

Ano ang puwedeng mangyari kapag napabayaan ang kondisyon? Nakamamatay ba ito?

Ang kawalan ng aksyon o tamang medikal na tugon sa pasyente ay maaaring magdulot ng pinsalang permanente dahil maaaring mamamaga ang mga sumusunod:

– utak

– puso

– baga

– bato

– kalamnan o muscles

Kapag tumagal pa ang dapat sanang agarang medical na tugon ay maaaring ikamatay ito ng pasyente.

Ang heat index na inilabas ng DOST-PAGASA (Department of Science and Technology – Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Service Administration) na naitala Marso 25, 2023.