Ano ang hand, foot and mouth disease?

Paano ito nakahahawa?

Ang sanggol na ito ay naglalaway na maaaring dahilan ng kahirapan niyang lumunok na sanhi ng pagkakaroon ng sore throat. Ito ay isa sa mga sintomas ng hand, foot and mouth disease.

Tumataas ang kaso ngayon ng hand, foot and mouth disease (HFMD) sa Albay.

Ang HFMD ay isang nakahahawang viral infection na hindi grabe pero pangkaraniwan ito sa mga bata.

Karaniwang tinatamaan nito ay mga bata dahil sa kanilang murang katawan at lakas. Kung mahina ang resistensya nila ay peligroso sila sa naturang sakit.

Sa pangalan pa lamang ay malalaman na ang pangkaraniwang sakit.  Sugat sa mga kamay, bibig, at mga paa. Ang hitsura nito ay parang maliit na bulutong tubig. Ang pamamantal ay depende sa kulay ng balat, ito ay maaaring matingkad na pula, puti o kulay abo. Ang pamamantal ay hindi makati pero may sugat.

Ano ang mga sintomas ng sakit na ito?

– Sugat o singaw sa bibig, dila, at likod ng pisngi

– Pagkakaroon ng sugat na parang maliliit na bulutong-tubig sa mga kamay at paa

– Pamamantal sa mga kamay o palad

– Pamamantal sa mga paa o talampakan

– Pagkakaroon ng lagnat

– Pananakit ng lalamunan o sore throat

– Tumutulo ang laway dahil sa kahirapang lumunok

– Puwedeng matuyuan o ma-dehydrate dahil sa kahirapang uminom dala ng sore throat

– Kawalan ng ganang kumilos o kumain

Ang inisyal na atake ng virus ay mula sa ikatlo hanggang ika-anim na araw. Magsisimula nang makaramdam ng lagnat at pananakit ng lalamunan ang pasyente.

Kapag mas masakit o malala ang sore throat at maaaring mas mataas ang lagnat ng pasyente.

Ang sakit na ito ay maaaring pagmulan din ng pamamantal sa puwitan.

Nakaiirita ito lalo na para sa mga sanggol.

Sa mga sanggol o toddler, dahil hindi pa sila nakapagsasalita ay malalaman na mayroon silang sore throat kung hindi sila o hindi gaanong makakain o makainom ng gatas, o makasalita, senyales na ito na may mali sa takbo ng kanilang katawan. Mapapansin din na kung iinom sila ay mas gusto ang malamig, ito ay dahil nakatutulong ang lamig na mapamanhid ang apektadong lugar na may sugat.

Paano ito nakahahawa?

Ang pagkalat ng virus ay maaaring sa pagputok ng mga sugat nito. Halimbawa ay may  pumutok ang sugat at naisalin sa hawak na laruan at maipapasa sa iba.

Puwede ring makuha ang virus sa paghawak ng door knobs, upuan, lamesa o anumang bagay na karaniwang hinahawakan ng mga bata.

Ang mga bata ay karaniwang naglalaro, minsan sa lupa. Sa lupa na ito na hindi natin alam kung ano ang puwedeng madampot – dumi ng tao –  na maaaring pagsimulan ng sakit.

Ang pagkakaroon din ng sipon, dahil bata, na hindi alam na naipapahid na pala kung saan, at ang bagay na ito ay maililipat pa sa ibang puwedeng maging biktima.

Paano ito maiiwasan?

Parehas lamang din ng mode of prevention sa COVID-19. Lahat ng kasama ng taong apektado ng sakit ay dapat sundin ang mga sumusunod:

– Kailangang maging malinis sa katawan

– Kailangang maghugas palagi ng mga kamay

– Kailangang maging malinis sa kapaligiran o mag-disinfect lalo na kapag mayroong biktima ng sakit na ito na kasama sa bahay, paaralan o iba pa

– Kapag biktima ng sakit ang pasyente ay huwag muna itong palabasin ng bahay upang hindi makahawa ng iba lalo na kung bukas pa ang sugat, may lagnat o sore throat pa

Paano ang gamutan?

– Makatutulong ang tamang pagbigay at pag-inom ng gamot ng pasyente. Maaari ang ibufropen. Huwag magbigay ng aspirin dahil ito ay delikado

– Kung hirap kumain ang pasyente ay maaaring bigyan siya ng malamig na pagkain – ice cream, jellies na magpapamanhid sa sore throat

– Iwasan ang soft drinks, maanghang, maasim, matamis, maalat na mga pagkain

Kailan nangangailangan ng doktor?

Ang HFMD ay minor na uri ng sakit at maaaring magtagal ng ilang araw o kusang gumaling. Ito ay nagagamot.

Kapag walang paggaling sa pasyente sa loob ng 10 araw ay mas nangangailangan na ito ng doktor.

Kailangan din na madala sa doktor ang pasyente kung sobrang iritable na ito.

Itakbo na rin sa ospital kung sobrang natutuyuan ang pasyente, malagkit ang laway na halos matuyo sa bibig.

Kapag ang pasyente ay lubog ang mga mata, kaunti kung umihi o hindi gaanong basa ang diaper ay mga palatandaan na dapat nang maiharap ito sa doktor.