Opisyal na kinilala ni Pangulong Ferdinand Marcos Jr. ang 10 bagong Pambansang Alagad ng Sining ayon sa Proklamasyon Blg. 1414, na may petsang Setyembre 1, 2026. Ang pagkilala na ito ay bunga ng magkatuwang na rekomendasyon mula sa National Commission for Culture and the Arts (NCCA) at sa Cultural Center of the Philippines (CCP).
Ang mga kilalang indibidwal na pinarangalan bilang Pambansang Alagad ng Sining ay sina: Gabriel “Gabby” Formoso para sa kanyang mga kontribusyon sa arkitektura; Rafael “Nonoy” Catalino Froilan para sa kanyang gawain sa sayaw; Maria Beatriz “Patis” Fabella Pamintuan Tesoro para sa disenyo at mga kaugnay na sining; Armando “Bing” Lao para sa sining ng pelikula at broadcast; Gregorio C. Brillantes at Nicanor G. Tiongson para sa kanilang mga natamo sa panitikan; Alfredo S. Buenaventura para sa musika; Teodoro L. Hilado para sa teatro; at Imelda Cajipe-Endaya at Nunelucio M. Alvarado para sa kanilang mga kontribusyon sa sining biswal.
Karapat-dapat banggitin na sina Formoso, Lao, Brillantes, at Hilado ay kinilala pagkatapos ng kanilang pagpanaw.
Sa pagdagdag ng 10 kagalang-galang na mga indibidwal na ito, umabot na sa kabuuang 91 ang bilang ng mga Pambansang Alagad ng Sining.
Mga Bagong Pambansang Alagad ng Sining
Si Gabriel “Gabby” Formoso (1915-1996) ay namumukod-tangi bilang isang mahalagang pigura sa pag-unlad ng arkitekturang Pilipino matapos ng digmaan at sa kilusang tropical modernism. Ang kanyang mga makabagong disenyo, na kinikilala sa kanilang pagtugon sa klima, ay pinagsama ang modernistang estetika sa mga katangian tulad ng malalawak na overhang, nakatagong mga bintana, at mga sistema ng natural na bentilasyon. Kabilang sa kanyang mga pinakamahalagang kontribusyon ang Bangko Sentral ng Pilipinas Main Complex, ang Asian Institute of Management, ang Manila Peninsula Hotel, ang Philippine National Bank Financial Center, ang Bank of America-Lepanto Building, at ang Pacific Star Building. Sa pamamagitan ng kanyang kumpanya, na ngayon ay kilala bilang GF and Partners Architects, nagkaroon ng mahalagang papel si Formoso sa pagpapalago ng mga propesyonal na pamantayan ng pagsasanay sa arkitektura sa Pilipinas at naging mahalaga sa pag-gabay sa mga susunod na henerasyon ng mga arkitektong Pilipino.
Si Rafael “Nonoy” Catalino Froilan ay isang kilalang mananayaw, koreograpo, guro, at aktor na naging mahalaga sa pagtataguyod ng sayaw bilang isang kagalang-galang na propesyon para sa mga kalalakihang Pilipino, na nagbigay-daan sa paghubog ng landas ng mga susunod na mananayaw at koreograpo. Bilang pangunahing lalaking mananayaw ng Ballet Philippines sa loob ng halos 20 taon, nakapagtanghal siya ng mahigit 100 pangunahing papel sa mga klasikal, modernong, at kontemporaryong repertoaryo. Nakilala si Froilan para sa kanyang mga kahanga-hangang pagganap sa mga produksyon ng National Artist for Dance na si Alice Reyes, kabilang ang mga kilalang gawa tulad ng Amada, Itim Asu, Ang Sultan, Carmen, Rama Hari, at Carmina Burana. Bilang karagdagan sa kanyang karera sa pagganap, siya ay naging masugid na guro sa Philippine High School for the Arts, kung saan kanyang pinangalagaan at ginabayan ang pag-unlad ng mga umuusbong na talento sa larangan ng sayaw.
Maria Beatriz “Patis” Fabella Pamintuan Tesoro ay naglaan ng mahigit 50 taon sa pangangalaga at muling paglikha ng Filipiniana. Sa pamamagitan ng kanyang makabagong paggamit ng mga tradisyonal na tela tulad ng piña, jusi, abaca, at koton, kasama ang masalimuot na mga teknik sa pagbuburda, binago niya ang terno, Maria Clara gown, at barong Tagalog sa mga kilalang anyo ng sining. Nakikipagtulungan nang malapit sa mga artisan, kabilang ang mga weaver, embroiderer, at mga magsasaka, pinangangalagaan ni Tesoro ang mga katutubong materyales at mga napapanatiling pamamaraan, tinitiyak ang paglipat ng kaalamang pangkultura sa mga susunod na henerasyon. Ang kanyang mga pagsisikap ay hindi lamang nagpakita ng mga tela at sining ng Pilipinas sa parehong lokal at internasyonal na mga tagapanood kundi nagbigay din ng mahalagang suporta at mga oportunidad sa ekonomiya para sa mga komunidad ng mga artisan.
Armando “Bing” Lao (1948-2024) ay isang mahalagang pigura sa makabagong sineng Pilipino bilang manunulat ng script, direktor, malikhaing tagapayo, at mentor. Ang kanyang makapangyarihang mga gawa ay kinabibilangan ng mga kilalang pelikula tulad ng “Takaw Tukso,” “Itanong Mo sa Buwan,” “Pila Balde,” “Tuhog,” “La Vida Rosa,” “Minsan Pa,” “Kubrador,” “Serbis,” at “Kinatay,” pati na rin ang pagdidirekta sa “Biyaheng Lupa” at “Dukit.” Si Lao ang nagpasimula ng “Found Story” na pamamaraan ng paggawa ng pelikula, na nakatuon sa masusing pananaliksik, nakaka-engganyong karanasan, tunay na lokasyon, at ang mga konteksto ng lipunan na nakapalibot sa mga kuwento. Sa pamamagitan ng kanyang mga workshop at mentorship, nagkaroon siya ng mahalagang papel sa paghubog ng bagong henerasyon ng mga independent na filmmaker sa Pilipinas.
Si Gregorio C. Brillantes (1932-2025) ay isa sa mga pangunahing manunulat sa wikang Ingles sa Pilipinas. Mula sa Camiling, Tarlac, siya ay sumisid sa mga tema ng pananampalataya, alaala, kamatayan, hidwaan, at ang mga kasalimuotan ng buhay ng gitnang uri ng Pilipino, na nagtagumpay sa paglikha ng pilosopikal na lalim at pormal na kagandahan sa kanyang pagsusulat. Kabilang sa kanyang mga pinakatanyag na akda ang “The Distance to Andromeda” at “Faith, Love, Time and Dr. Lazaro.” Bukod sa kanyang mga kontribusyon sa panitikan, nagkaroon si Brillantes ng mahabang karera bilang mamamahayag at patnugot. Ang kanyang mga sulatin ay itinampok sa mga kilalang antolohiya, isinalin sa iba’t ibang wika, at nagsilbing mahalagang pagbabasa para sa napakaraming iskolar at mahilig sa panitikan.
Si Nicanor G. Tiongson ay isang kilalang manunulat ng dula, iskolar, kritiko, patnugot, guro, at tagapangasiwa ng kultura, na kilala sa kanyang malawak na kontribusyon sa teatro at pag-aaral ng kultura sa Pilipinas. Pinagsikapan niya ang mga tradisyunal na anyo ng teatro tulad ng komedya, sinakulo, at sarsuwela, na nagpapakita ng kanilang patuloy na kahalagahan sa sining at kasaysayan. Ang mga kilalang dula niya ay kinabibilangan ng “Pilipinas Circa 1907,” “Realizing Rama,” “Labaw Donggon,” “Ang Banog ng Sanlibutan,” at “Mabining Mandirigma.” Bukod dito, si Tiongson ay naging mahalaga sa pagbuo at pangangasiwa ng produksyon ng CCP Encyclopedia of Philippine Art, isang mahalagang mapagkukunan na nagdodokumento ng pambansang pamana sa sining, mga gawi, at mga tagapagpraktis.
Si Alfredo S. Buenaventura ay isang puno ng talentong kompositor, konduktor, guro, at tagapagtaguyod ng kultura, kilala sa kanyang malawak na koleksyon ng mga gawa na kinabibilangan ng mahigit isang libong komposisyon ng musika. Ang kanyang repertoire ay naglalaman ng mga opera, operetta, simponya, concerto, ballet, misa, at iba’t ibang piyesa para sa mga koro, banda, at rondalla. Mahusay na pinagsama ni Buenaventura ang Kanlurang klasikal na musika sa mga kuwentong-bayan, alamat, at katutubong elemento ng musika ng Pilipinas. Ang kanyang opera, “Maria Makiling,” ay pinarangalan ng Republic Cultural Heritage Award noong 1964, sinundan ng kanyang “Kayumanggi Symphony,” na tumanggap din ng parehong parangal noong 1972. Bilang isang guro, ibinahagi niya ang kanyang kaalaman sa maraming unibersidad at konserbatoryo, hinuhubog ang talento ng hindi mabilang na mga musikero sa Pilipinas.
Si Teodoro L. Hilado (1938-2015) ay kinikilala bilang “Ama ng Ilaw sa Teatro sa Pilipinas,” na nagbago sa disenyo ng ilaw bilang isang mahalagang bahagi ng kuwento ng teatro. Nakipagtulungan siya sa iba’t ibang propesyonal na kumpanya ng sayaw at teatro sa buong bansa. Bilang teknikal na direktor ng Folk Arts Theater at pinuno ng CCP Theater Operations Department, pinangunahan ni Hilado ang mga sistema at propesyonal na pamantayan na lubos na nagpabuti sa teknikal na kalakaran ng teatro sa Pilipinas. Inilaan din niya ang kanyang mga pagsisikap sa pagtuturo sa mga susunod na henerasyon ng mga lighting designer at mga tekniko sa teatro. Noong 1997, siya ay pinarangalan bilang kauna-unahang tumanggap ng Gawad CCP para sa Kahusayan sa Disenyo ng Ilaw at Teknikal na Teatro.
Si Imelda Cajipe-Endaya ay isang kilalang feministang artista, printmaker, pintor, installation artist, curator, manunulat, at cultural organizer, na ang mga malikhaing gawain ay nagbigay-liwanag sa mga karanasan ng kababaihan at mga isyung panlipunan sa loob ng sining biswal ng Pilipinas. Sa pamamagitan ng kanyang iba’t ibang mga medium, kabilang ang mga print, pintura, assemblage, at installation, sinuri niya ang mga tema tulad ng kasaysayan, kolonyalismo, pambansang pagkakakilanlan, pananampalataya, pakikibakang pampulitika, at kalagayan ng mga kababaihang Pilipino. Ang kanyang mga kilalang gawa, tulad ng “Mga Ninuno,” “May Bukas Pa,” “Inay,” “Sa Lupang Golgota,” at “Pasyong Bayan,” ay sumasalamin sa kanyang dedikasyon sa mga temang ito. Bukod dito, naging mahalaga si Cajipe-Endaya sa pagtatag ng KASIBULAN, isang organisasyon na nakatuon sa mga artistang feministang Pilipino, at siya ang kauna-unahang babae na pinarangalan ng titulong Pambansang Alagad ng Sining para sa Visual Arts.
Si Nunelucio M. Alvarado ay isang kilalang artist na sosyal realist na ang mga likha ay malalim na nakaugat sa mga komunidad at mga taniman ng tubo sa Negros. Ang kanyang paulit-ulit na paglalarawan ng mga sakada at tubo ay nagsisilbing matinding representasyon ng pagsasamantala, hirap, paglaban, kaligtasan, at pag-asa. Sa kabila ng kanyang pagpipinta, lumikha si Alvarado ng mga poster, kartun, at komiks, na ginawang mas naaabot ang sining at mga mensahe nito sa mas malawak na madla. Kasama niyang itinatag ang Black Artists in Asia at nagkaroon siya ng mahalagang papel bilang mentor at tagapag-ayos ng komunidad sa Negros. Kabilang sa kanyang mga parangal ang CCP Thirteen Artists Award noong 1992 at mga pangunahing gantimpala sa Philippine Art Awards noong 1997 at 1999.
Ang Gawad Pambansang Alagad ng Sining
Ang Gawad Pambansang Alagad ng Sining, na kilala rin bilang Orden ng Pambansang Alagad ng Sining, ay kumakatawan sa pinakamataas na anyo ng pagkilala na ipinagkakaloob sa mga Pilipino na nagbigay ng mahahalagang kontribusyon sa pag-unlad ng sining at kultura ng bansa. Itinatag ang prestihiyosong parangal na ito sa pamamagitan ng Proklamasyon Blg. 1001, na nilagdaan noong Abril 27, 1972, na naglalayong kilalanin at parangalan ang mga indibidwal na nangunguna sa larangan ng sining at panitikan ng Pilipinas. Noong 2003, ang Executive Order No. 236, na kilala rin bilang Honors Code of the Philippines, ay higit pang itinaas ang National Artist Award, itinalaga ito bilang isang kultural na orden.
Ang pamamahala ng karangalang ito ay isang sama-samang pagsisikap sa pagitan ng National Commission for Culture and the Arts (NCCA) at ng Cultural Center of the Philippines (CCP). Ang Pangulo ng Pilipinas ang pormal na nagbibigay ng parangal batay sa mga rekomendasyon mula sa parehong institusyon.
Ang proseso ng pagpili para sa mga Pambansang Alagad ng Sining ay masusi at maraming aspeto. Ang mga nominasyon mula sa mga karapat-dapat na organisasyon at institusyon ay unang sinusuri para sa kumpletong impormasyon, pagkatapos nito ay isinasagawa ng isang research team ang detalyadong beripikasyon at pagpapalawak ng mga profile ng mga nominado. Ang pagsusuri ay isinasagawa sa pamamagitan ng isang tatlong-antabayanan na proseso ng deliberasyon: una, ang isang Konseho ng mga Eksperto ang sumusuri sa mga nominasyon; kasunod nito ay isang masusing pagsusuri ng isang Lupon ng mga Eksperto; sa wakas, ang Lupon ng mga Komisyoner ng NCCA, ang Lupon ng mga Tagapangasiwa ng CCP, at mga buhay na Pambansang Alagad ng Sining ay nakikilahok sa mga konklusibong deliberasyon. Ang pagboto ay isinasagawa sa pamamagitan ng lihim na balota, at ang mga nominado na nakakakuha ng nakararaming boto sa huling yugto ay inirerekomenda sa Tanggapan ng Pangulo para sa opisyal na kumpirmasyon, proklamasyon, at presentasyon ng gantimpala.
Ang mga pinarangalan ay ipinagdiriwang para sa kanilang makabuluhan at mayamang mga gawa, makabagong kontribusyon sa kanilang mga larangan, patuloy na kahusayan sa sining, at ang kanilang impluwensya sa paglinang ng pagkakakilanlang Pilipino at nasyonalismo.
Ang mga tumanggap ng National Artist Award ay pinararangalan ng titulong at ranggong National Artist, isang medalyon, isang pormal na pagkilala, pati na rin ng mga benepisyong pinansyal at medikal para sa mga buhay na awardee. Sila ay binibigyan ng isang natatanging posisyon sa mga pambansang kaganapan at may karapatan sa isang pampublikong libing sa kanilang pagpanaw. Sa mga kaso ng posthumous na pagkilala, ang mga parangal ay ibinibigay sa mga pamilya o mga legal na tagapagmana ng mga pinarangalan.
(Para sa iba pang mga larawan, tingnan dito)